Rak jajnika, rak piersi – wczesne wykrywanie, nowoczesne terapie

Rak jajnika i rak piersi może być efektem dziedziczenia mutacji któregoś z genów wysokiego ryzyka. Zmutowane geny trzeba wcześnie rozpoznać i zapobiec ich morderczej działalności.

Dzięki najnowszym badaniom wiadomo już bardzo wiele o wczesnym wykrywaniu  i zapobieganiu rozwojowi raka. Dzięki analizie danych wiemy też, który rak zareaguje na radioterapię, który leczy się hormonalnie, a który zareaguje na cisplatynę

prof. Jan Lubiński – patomorfolog,  genetyk. Kierownik Katedry Onkologi i Zakładu Genetyki i Patomorfologii na Wydziale Lekarsko-Biotechnologicznym i Medycyny Laboratoryjnej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego oraz  Międzynarodowego Centrum Nowotworów Dziedzicznych.

Jaki jest udział genetyki w powstawaniu nowotworów i co z tego wynika?

Genetyka w wykrywaniu nowotworów odgrywa ogromna rolę.  Dotyczy ona , przede wszystkim,  aspektów związanych z predyspozycją do zachorowania. Dotyczy również aspektów związanych z prognozą co do przeżyć, dotyczy też aspektów związanych z określeniem jakie leki należy stosować, żeby leczenie było jak najbardziej skuteczne.

Rak jajnika – predyspozycje do zachorowania

W tej chwili dobrze już zostały rozpoznane geny, których mutacje powodują bardzo wysokiej ryzyko raków. Bardzo wysokie ryzyko raków będące konsekwencją mutacji w pojedynczych genach to jest  około 10% wszystkich nowotworów. W różnych narządach ta predyspozycja jest rozpoznana w róznym stopniu. Bardzo dobrze wiadomo, że ponad 10 % raków piersi spowodowanych jest mutacjami w pojedynczych genach wysokiego ryzyka. Ponad 20 % przypadków raka jajnika jest spowodowanych mutacjami w genach wysokiego ryzyka zachorowań na raka jajnika. W przypadku  innych nowotowoów nie dysponujemy jeszcze takimi danymi.

Rak jajnika – wysokie ryzyko

Genetyczne podloże raka jajnika - mutacje genów BRCA
Mutacje genów BRCA1 I BRCA2 to najczęstsi winowajcy dziedzicznych nowotworów, odpowiadają za 90% przypadków. Gen BRCA1 zlokalizowanyn jest na 17 chromosomie, BRCa2 na 13. W zdrowym organizmie odpowiadają za odpowiednią liczbę podziałów komórki,  blokują wystąpienie podziałów dodatkowych. W razie mutacji tracą tę swoją zdolność. Komórka zaczyna dzielić się w sposób niekontrolowany, a to w rezultacie kolejnych podziałów prowadzi do rozwoju guza. według szacunków nosicielkami mutacji tych genów jest około 100 tysięcy 

Wysokim ryzykiem określamy to  na poziomie powyżej 30 %. Takie klasyczne geny wysokiego ryzyka bardzo dobrze rozpoznane to jest:  BRCA 1 –  gen Angeliny Jolie , BRCA2, CHEK 2, PALB2 i gen P53 – to są te najczęstsze. Są także geny rzadsze, może nieważne w sensie populacyjnym, ale dla poszczególnych osób, które są nosicielami mutacji w tych genach to jest bardzo istotna informacja.

Geny wysokie ryzyka –  mutacja i co dalej?

Czemu to jest ważne? W przypadku oznaczenia mutacji genu BRCA 1 konieczne są inne badania wykrywające wczesnego raka. Bezwzględnie potrzebny jest rezonans magnetyczny – USG i mammografia po prostu nie działają, mają czułość wykrywania wczesnego raka na poziomie 30 – 40% ,a rezonans magnetyczny daje pewność 90%. Tak więc u tych kobiet należy zlecać regularne badania rezonansem magnetyczny już od 25 roku życia , przynajmniej raz na rok. I tak się dzieje w Polsce. Wszystkie nosicielki mutacji genu BRCA1 i BRCA2 mają to zabezpieczone przez specjalny program Ministerstwa Zdrowia.

Profilaktyczne zabiegi chirurgiczne

W praktyce u tych kobiet nieskuteczne są inne działania wykrywające wczesnego raka jajnika. Co prawda wykonuje się USG dopochwowe i marker CA-125 lub HE4, ale tak naprawdę te badania i te markery nie dają więcej niż 10% szans na wykrycie raka jajnika we wczesnym stadium. Dlatego bardzo ważne w przypadku kobiet z mutacją genów BRCA1 i BRCA2 są profilaktyczne zabiegi chirurgiczne. Może w sensie psychologicznym nie nie są łatwe, ale racjonalnie są korzystne dla tych wszystkich osób w takiej sytuacji.

Usunięcie jajników, jajowodów i piersi – co potem?

Po profilaktycznym usunięciu jajnika i jajowodów kobieta jest zaopatrzona w hormonalna terapię zastępczą i ma dobry poziom estrogenów. Zachowuje tez prawie normalną jakość życia.

Po profilaktycznej mastektomii pierś jest rekonstruowana przy zastosowaniu implantów. Często piersi po operacji wyglądają  lepiej niż przed nią, więc nie należy się bać, a potraktować zabieg jak chirurgię plastyczną. Chirurdzy onkolodzy zajmujący się do się plastyką piersi potrafią ja bardzo dobrze zrobić. A ryzyko raka spada z 60% do 1%. Tak że  zabezpieczone tymi zabiegami profilaktycznymi kobiety mają ryzyko raka piersi i raka jajnika mniejsze od populacyjnego. Te raki są niewrażliwe na współczesną chemioterapię, tam najważniejsze jest hormonoterapia, a leczenie i tak zaczyna się od profilaktycznego usunięcia jajnika i jajowodu.

Mutacja genu CHEK2 i PALB2

Nowe badania pokazują, żę kolejne 10 % kolejnych raków piersi jest spowodowanych odziedziczonymi mutacjami w genie Chek2.

W przypadku mutacji w genie PALB2 kluczowe jest kontrolowanie każdej najdrobniejszej zmiany w piersi, bo duże guzy źle rokują. To jest marker bardzo wysokiego ryzyka zgonu. Jeżeli guz jest wykryty późno to pozostaje kwestia otwartą czy robić staranne badania kontrolne czy od razu profilaktyczne zabiegi.

Mutacja genu TP53

5% – 20 % kobiet z rozwiniętym w młodym wieku (poniżej 35 roku życia)  rakiem piersi to nosicielki mutacji genu TP 5 3. Te panie nie mogą być w żadnym leczone promieniami,  bo w przypadku tej mutacji  występuje nadwrażliwość na promienie Roentgena. Jeśli taka pacjentkę będziemy leczyć radioterapią to indukujemy kolejny nowotwór złośliwy.

Leczenie raka z mutacji BRCA1

W przypadku mutacji genów BRCA 1 i BRCA2 można stosować niezwykle skuteczna terapię opartą na cisplatynie – wiemy to na pewno. W naszym ośrodku stworzyliśmy pierwszy na świecie program leczenia cisplatyną, który z powodzenim stosujemy od  2006 roku. U 70 % kobiet guz całkowicie znika, a pacjentki żyją co najmniej 10 lat po operacji. A mówimy tu o grupie bardzo szczególnej, bo o kobietach młodych.

Mutacje pozostałych genów wysokiego ryzyka

Dla pozostałych kobiet, które nie mają mutacji w wymienionych genach leczenie zaczyna się powoli precyzować. Terapie dostosowuje się do molekularnego obrazu zmian na poziomie DNA, RNA i białek . Badania są co prawda w fazie początkowej, ale niektóre rzeczy już wiemy na pewno: receptor estrogenowy, progesteronowy to  wskazanie do terapii hormonalnej. Amplifikacja HER2 to  wskazanie do zastosowanie herceptyny. Na całym świecie bardzo dokładnie zbiera się dane, bo wszyscy już rozumieją jak wazne jest rozpoznanie korelacji genetyczno – klinicznych zarowno na poziomie prdyspozycji jak i leczenia nowotworów jajnika i nowotworów piersi

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *