Zapominanie – jeszcze roztargnienie czy już choroba?

Zapominanie słów, imion, nazw i miejsc- gdy przydarza nam się zbyt często powoduje uzasadniony lęk, że coś jest z nami nie w porządku. Osoby roztargnione zapominają częściej niż inne więc i częściej stawiają sobie to pytanie

Teoria interferencji, jedna z funkcjonujących w świecie naukowym  mówi, że ślady pamięciowe nakładają się  na siebie wzajemnie zamazując. Na dowód teoria każe zrobić doświadczenie: z łatwością zapamiętamy trzy cyfry, przy 8 jest nam trudniej, zapamiętanie 60 jest niemożliwe. Na tej teorii bazuje też psychologia społeczna twierdząc, że najskuteczniej działa na nas przekaz pierwszy lub ostatni z kolei ( t. zw. efekt pierwszeństwa vs efekt świeżości). Jeśli więc zapominanie jest normalne, to kiedy pojawia się problem?

lek. med. Iwona Furman – specjalista anestezjologii i intensywnej terapii, zajmuje się także medycyną podróży, Przychodnia Specjalistyczna Prosen 

Coraz częściej zapominam słów w trakcie wypowiedzi. Oglądając film wiem, że znam nazwisko aktora ale nie mogę go sobie przypomnieć. Gubię klucze i inne drobiazgi. Czy powinnam się zbadać?

Zapominanie jest uciążliwe. Powinno być alarmujące, zwłaszcza jeśli się pogłębia. Ten alarm zazwyczaj znaczy – idź na urlop!  Może oznaczać też: zrób badania przesiewowe!  

Zapominanie – choroba czy przemęczenie?

Jak robimy przesiewowe badania, tak zwane badania pamięci?  Zgłasza się do nas bardzo wielu pacjentów, którzy postrzegają siebie jako osoby, które mają początki demencji. Nie mogą sobie przypomnieć nazwiska aktora, nie pamiętają po co poszli do sąsiedniego pokoju, nie pamiętają iluś rzeczy z listy zakupów. To są najczęściej zaburzenia koncentracji uwagi . Najczęściej podłoże  jest zupełnie inne niż choroba: zmęczenie, przepracowanie, nadmiar bodźców, nadmiar spraw do załatwienia, nadmiar obowiązków. Często też  jesteśmy zestresowani bo martwimy się chorobą innej osoby, problemami w pracy czy problemami finansowymi.  Pośpiech, w którym żyjemy, to generalnie jest znak naszych czasów. Jakbym zapytała osoby w moim wieku z mojego otoczenia o pamięć, to każda z nich ma problem.

Zapominanie – przesiewowe badanie pamięci

Oczywiście zbieramy najpierw dokładny wywiad ustalając jak wyglądają te zaburzenia, od kiedy są, od kiedy są problemem i jaki jest postęp choroby. Musimy wiedzieć czego dotyczą deklarowane zaburzenia, jakiego obszaru życia. Potem wykonujemy odpowiednio dobrane testy psychologiczne, które w sposób obiektywny i wymierny liczbowo pokazują, co się dzieje z pacjentem.

Bardzo często u tych osób, które przychodzą z zaburzeniami koncentracji  wyniki tych testów są całkowicie prawidłowe – wtedy wiemy, że w mózgu nie dzieje się nic złego, że to kwestia przemęczenia i stresu. .  Każdy z  testów bada inny obszar mózgu. Dopiero gdy znajdziemy w tekstach coś niepokojącego i w zależności od tego, jakie funkcje poznawcze są najbardziej zaburzone, możemy myśleć o potencjalnej chorobie Alzheimera lub innych zaburzeniach o podłożu naczyniopochodnym.

Zapominanie – na czym polega przesiewowe badanie pamięci?

Tych testów jest kilka. Takie proste, które robimy w tych badaniach przesiewowych to np. test zegara. Drugi test, który dość ogólnie mierzy kilka funkcji to jest tak zwany mini mental, czyli test sprawdzający orientację pacjenta co do miejsca, czasu, jego możliwości zapamiętywania informacji, które były podane przed chwilą. W ten sposób badamy zdolność odtwarzania pewnych czynności czy nazywania przedmiotów. Dla chorej osoby ten test bywa nie do przejścia.

Hermann Ebbinghaus - pionier badań nad ludzką pamięcią
Hermann Ebbinghaus zajmował się zapominaniem i zapamiętywaniem w sposób systematyczny. Obiektem jego badań był materiał bezsensowny czyli taki, który nie jest niezbędny ani doraźnie potrzebny.  Wynikiem pracy jest krzywa Ebbinghausa zwana też krzywą zapominania. Pokazuje ona  jak szybko tracimy informacje zaraz po zakończeniu procesu uczenia się. Pokazuje też stopniowe zapominanie   całej reszty  z upływem czasu.

Zapominanie – badania psychometryczne i co dalej?

Jeżeli mamy badanie psychometryczne lub przeprowadzone test psychologiczny i w nich jest coś niepokojącego, to oczywiście kolejnym krokiem konsultacja lekarska  specjalisty neurologa i badania obrazowe mózgu. One nam powiedzą czy w morfologii mózgu doszło do jakichś zmian czy zaników, albo może właśnie do zmian o podłożu naczyniowym, czyli mikrowylewów lub  mikrozatorów. Stwierdzimy tez  czy przypadkiem nie mamy na przykład do czynienia z guzem mózgu.

Zapominanie – pierwsze objawy otępienia

Pierwsze objawy otępienia/demencji/ Alzheimera to uciążliwe i notoryczne zapominanie  ostatnich wydarzeń i  czynności. Kolejny syndrom to powtarzanie tych samych zdań i zadawanie tych samych pytań. Nazywa się to zaburzeniami pamięci krótkoterminowej. Potem pojawiają się problemy ze znalezieniem właściwego słowa i  użyciem słów we właściwym kontekście. Gdy choroba się rozwija zacierają się w pamięci nazwiska i nawet bardzo dobrze znane twarze.

Do dziś nie stwierdzono jednoznacznie czy otępienne zapominanie polega na utracie danych czy jest to tylko utrata umiejętności ich przywołania. Coraz więcej naukowców stawia na tę drugą możliwość.

Zapominanie i pamięć

Definicja pamięci brzmi: czynność poznawcza umożliwiająca chwilowe lub trwałe zapamiętywanie, przechowywanie i odtwarzanie  informacji.

Podstawowe kryterium czasu dzieli pamięć na  krótkotrwałą i długotrwałą. Rodzajem pamięci krótkotrwałej jest pamięć robocza, której zadaniem jest przechowywanie informacji w ściśle określonym celu ( np. do egzaminu, zapamiętanie miejsca postoju). Dopiero powtarzanie informacji powoduje ich utrwalenie  – tak powstaje pamięć długotrwała ( autobus zatrzymuje się na przystanku. zęby myjemy szczoteczka, córka ma na imię Agnieszka itd. ). Pamięć długotrwała dzieli się z kolei  na opisową obejmująca fakty, zdarzenia, nazwy i wiedzę o sobie samym oraz nieświadomą: nawyki, odruchy warunkowe, procesy myślowe.

Pamięć krótkotrwała jest związana z elektryką mózgu, a za pamięć długotrwała czyni się odpowiedzialna biochemię mózgu.

 

 

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *