Krótka odpowiedź na pytanie czy niepłodność można wyleczyć brzmi: tak, w bardzo wielu przypadkach jest to możliwe. Należy jednak wyraźnie rozróżnić dwa pojęcia, którymi posługuje się współczesna medycyna rozrodu. Wiele zależy od tego, co dokładnie stanowi przyczynę problemu.
W części przypadków medycyna jest w stanie trwale usunąć przyczynę niepłodności, przywracając parze naturalną zdolność do poczęcia dziecka (całkowite wyleczenie). W innych sytuacjach, gdy usunięcie pierwotnej przyczyny jest niemożliwe z powodów biologicznych, medycyna skupia się na „obejściu” problemu, pomagając parze uzyskać ciążę za pomocą technik wspomaganego rozrodu (takich jak in vitro). Choć w tej drugiej sytuacji choroba podstawowa często pozostaje, ostateczny cel, jakim jest narodzenie zdrowego dziecka, zostaje osiągnięty.
Kiedy niepłodność jest w pełni odwracalna (wyleczalna)?
Istnieje szeroka grupa schorzeń i czynników, których wyeliminowanie sprawia, że płodność wraca do normy, a para może starać się o dziecko w sposób całkowicie naturalny.
Zaburzenia hormonalne
To najczęstsza i jednocześnie najlepiej poddająca się leczeniu przyczyna niepłodności. Odpowiednio dobrana farmakoterapia potrafi zdziałać cuda.
-
Choroby tarczycy: Uregulowanie poziomu hormonów (przy niedoczynności lub nadczynności tarczycy) czy obniżenie poziomu prolaktyny za pomocą odpowiednich leków bardzo szybko przywraca regularne owulacje u kobiet.
-
Zespół policystycznych jajników (PCOS): Choć samego zespołu nie da się całkowicie wyleczyć, odpowiednia dieta, kontrola insulinooporności oraz leki stymulujące owulację pozwalają na wywołanie uwolnienia komórki jajowej, otwierając drogę do naturalnego poczęcia.
-
Niedobory hormonalne u mężczyzn: Suplementacja lub terapia hormonalna może znacząco poprawić parametry nasienia, jeśli ich obniżenie wynikało na przykład ze zbyt niskiego poziomu testosteronu.
Przeszkody anatomiczne i chirurgiczne leczenie
Wielu pacjentów odzyskuje płodność po prostych lub nieco bardziej zaawansowanych zabiegach chirurgicznych.
-
U kobiet usunięcie polipów, mięśniaków macicy czy udrożnienie jajowodów podczas laparoskopii często całkowicie eliminuje problem i pozwala na szybkie zajście w ciążę.
-
U mężczyzn jednym z najczęstszych odwracalnych problemów są żylaki powrózka nasiennego. Ich chirurgiczne usunięcie (tzw. zabieg mikrochirurgiczny) w wielu przypadkach prowadzi do radykalnej poprawy ruchliwości i ilości plemników w ejakulacie.
Czynniki związane ze stylem życia
Czasami leczenie nie wymaga skalpela ani apteki, lecz diametralnej zmiany codziennych nawyków. Redukcja otyłości (która silnie zaburza gospodarkę hormonalną u obu płci), rzucenie palenia, ograniczenie alkoholu oraz minimalizacja przewlekłego stresu mogą w ciągu kilkunastu miesięcy przywrócić naturalną zdolność do reprodukcji.
Kiedy medycyna „omija” niepłodność? (Techniki wspomaganego rozrodu)
Zdarzają się sytuacje, w których usunięcie bariery biologicznej nie jest możliwe. W takich przypadkach z pomocą przychodzą procedury, które pozwalają parze zostać rodzicami, nawet jeśli sama niepłodność (jako stan fizjologiczny) pozostaje nieodwracalna.
Niedrożność obu jajowodów
Jajowody to jedyna droga, którą komórka jajowa może przebyć do macicy, by spotkać się z plemnikiem. Jeśli w wyniku silnych zrostów lub usunięcia obu jajowodów droga ta jest całkowicie odcięta, nie da się jej farmakologicznie odtworzyć. Rozwiązaniem jest zapłodnienie pozaustrojowe (in vitro – IVF). Pobiera się komórki jajowe bezpośrednio z jajników i zapładnia je w warunkach laboratoryjnych, omijając w ten sposób uszkodzone narządy, a gotowy zarodek transferuje się wprost do macicy.
Drastycznie niska jakość nasienia
Kiedy w nasieniu znajduje się zaledwie garstka prawidłowych plemników lub plemniki są całkowicie nieruchome, naturalne zapłodnienie lub nawet inseminacja nie przyniosą rezultatu. W takich sytuacjach stosuje się technikę ICSI (docytoplazmatyczną iniekcję plemnika), która polega na wprowadzeniu przez embriologa jednego, wyselekcjonowanego plemnika bezpośrednio do wnętrza komórki jajowej.
Zaawansowana endometrioza i niska rezerwa jajnikowa
Zarówno endometriozy, jak i naturalnego spadku rezerwy jajnikowej (niskiego poziomu AMH) nie da się farmakologicznie cofnąć ani wyleczyć. Medycyna oferuje jednak przyspieszenie procesu starań poprzez stymulację hormonalną i procedurę in vitro, aby wykorzystać komórki jajowe, zanim ich pula całkowicie ulegnie wyczerpaniu.
Sytuacje, w których medycyna rozrodu napotyka ostateczne granice
Trzeba również szczerze zaznaczyć, że istnieją stany, w których wyleczenie niepłodności przy użyciu własnego materiału genetycznego jest niemożliwe. Są to tak zwane bezwzględne przyczyny niepłodności.
Należą do nich przede wszystkim:
-
Brak narządów rozrodczych, np. w wyniku ratujących życie operacji onkologicznych (usunięcie macicy, obu jajników lub obu jąder).
-
Przedwczesne i całkowite wygaśnięcie czynności jajników (menopauza w młodym wieku), gdzie pula komórek jajowych została trwale wyczerpana.
-
Zdiagnozowana całkowita azoospermia sekrecyjna u mężczyzn, oznaczająca brak jakichkolwiek plemników zarówno w ejakulacie, jak i w samych jądrach (plemniki po prostu nie są produkowane przez organizm).
W tych przypadkach medycyna wciąż daje nadzieję, oferując parom alternatywne ścieżki budowania rodziny, takie jak skorzystanie z nasienia dawcy, komórek jajowych dawczyni, adopcja zarodka lub tradycyjna adopcja.
Leczenie niepłodności to proces, który wymaga czasu, trafnej diagnostyki i ogromnego wsparcia psychologicznego. Współczesna medycyna rozrodu rozwija się w niezwykłym tempie, a technologie i leki, którymi dysponujemy dzisiaj, pozwalają na szczęśliwe rodzicielstwo parom, dla których jeszcze kilkanaście lat temu diagnoza brzmiałaby jak ostateczny wyrok.
