Tarczyca to niewielki gruczoł w kształcie motyla, zlokalizowany u podstawy szyi. Choć waży zaledwie kilkanaście gramów, pełni w organizmie rolę głównego dyrygenta. Hormony przez nią produkowane – tyroksyna (T4) i trójjodotyronina (T3) – decydują o tempie metabolizmu, poziomie naszej energii, a także – co niezwykle ważne dla par starających się o dziecko – o prawidłowym funkcjonowaniu układu rozrodczego. Niedoczynność tarczycy, czyli stan, w którym gruczoł ten produkuje zbyt mało hormonów, to obecnie jedna z najczęstszych endokrynologicznych przyczyn niepłodności.
Tarczyca – główny dyrygent kobiecego cyklu
Hormony tarczycy docierają do każdej komórki w naszym ciele, w tym również do jajników i macicy. Aby kobiecy cykl miesiączkowy przebiegał prawidłowo, układ hormonalny musi działać jak perfekcyjnie dostrojony mechanizm. Kiedy tarczyca zaczyna zwalniać, cały ten mechanizm ulega rozregulowaniu.
W medycynie rozrodu uważa się, że prawidłowa funkcja tarczycy jest absolutnym fundamentem, na którym buduje się płodność. Jeśli fundament jest niestabilny, nawet najbardziej zaawansowane procedury wspomaganego rozrodu (takie jak inseminacja czy in vitro) mogą zakończyć się niepowodzeniem.
Jak niedoczynność tarczycy blokuje płodność?
Wpływ niedoboru hormonów tarczycy na szanse na poczęcie jest wielotorowy. Problem ten uderza w układ rozrodczy kobiety na kilku różnych frontach jednocześnie.
Zaburzenia owulacji i brak miesiączki
Niedoczynność tarczycy prowadzi do poważnych zaburzeń w wydzielaniu hormonów płciowych. Kobiety borykające się z tym problemem bardzo często skarżą się na nieregularne, zbyt rzadkie lub nadmiernie obfite miesiączki. W wielu przypadkach dochodzi do cykli bezowulacyjnych – organizm, mając spowolniony metabolizm, nie ma siły na wyprodukowanie i uwolnienie zdrowej komórki jajowej. Bez owulacji zapłodnienie jest fizjologicznie niemożliwe.
Hiperprolaktynemia – niebezpieczny duet z tarczycą
Kiedy tarczyca produkuje za mało hormonów, przysadka mózgowa (główny organ sterujący) wysyła sygnał ratunkowy w postaci zwiększonego wydzielania hormonu TRH, by pobudzić tarczycę do pracy. Niestety, wysoki poziom TRH ma skutek uboczny – silnie stymuluje przysadkę do produkcji prolaktyny. W ten sposób niedoczynność tarczycy bardzo często pociąga za sobą hiperprolaktynemię. Zbyt wysoka prolaktyna to naturalny mechanizm hamujący płodność (występuje m.in. u kobiet karmiących piersią), który skutecznie blokuje owulację.
Niewydolność ciałka żółtego i trudności z zagnieżdżeniem
Nawet jeśli kobiecie z niedoczynnością tarczycy uda się zajść w ciążę (czyli dojdzie do zapłodnienia komórki jajowej), pojawia się kolejny problem. Hormony tarczycy są niezbędne do prawidłowej pracy ciałka żółtego, które po owulacji produkuje progesteron. Zbyt mała ilość progesteronu sprawia, że błona śluzowa macicy (endometrium) nie jest odpowiednio przygotowana na przyjęcie zarodka. Skutkuje to trudnościami z zagnieżdżeniem się (implantacją) i drastycznie zwiększa ryzyko wczesnego poronienia.
Hashimoto a niepłodność immunologiczna i ryzyko poronienia
Szczególną formą niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto, czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. W tym przypadku problemem nie jest sam brak hormonów, ale agresywna reakcja własnego układu odpornościowego, który produkuje przeciwciała (anty-TPO i anty-TG) niszczące komórki gruczołu.
Z punktu widzenia medycyny rozrodu, Hashimoto to problem z pogranicza endokrynologii i immunologii. Obecność wysokiego miana przeciwciał tarczycowych tworzy w organizmie przewlekły stan zapalny. Badania naukowe dowodzą, że kobiety z podwyższonym poziomem anty-TPO mają statystycznie znacznie wyższe ryzyko poronień oraz trudności z utrzymaniem ciąży w pierwszym trymestrze. Ich układ immunologiczny, będąc w stanie ciągłej gotowości bojowej, może błędnie zidentyfikować rozwijający się zarodek jako zagrożenie i doprowadzić do jego odrzucenia.
Niedoczynność tarczycy u mężczyzn – czy wpływa na plemniki?
Chociaż problemy z tarczycą dotykają przede wszystkim kobiet, nie wolno zapominać o panach. Męska płodność również jest uzależniona od prawidłowego poziomu hormonów tarczycowych. Nieleczona niedoczynność tarczycy u mężczyzn może prowadzić do:
-
Zaburzeń erekcji i znacznego spadku libido.
-
Spadku poziomu testosteronu (co bezpośrednio przekłada się na jakość nasienia).
-
Obniżenia ruchliwości i żywotności plemników.
-
Pogorszenia morfologii (budowy) plemników.
Dlatego w procesie diagnostyki niepłodności, badanie poziomu TSH powinno być standardem nie tylko dla przyszłej mamy, ale również dla przyszłego taty.
Optymalne wyniki badań – jakie TSH jest idealne do zajścia w ciążę?
Wokół norm TSH krąży wiele mitów. Patrząc na laboratoryjny wydruk, pacjentki często widzą normę sięgającą nawet do 4.0 lub 4.5 µIU/ml i uznają, że są całkowicie zdrowe. Należy jednak z całą mocą podkreślić, że norma laboratoryjna a norma dla kobiety starającej się o dziecko to dwie zupełnie różne wartości.
Endokrynolodzy i specjaliści od leczenia niepłodności są zgodni: optymalny poziom TSH dla kobiety planującej ciążę powinien wynosić od 1.0 do maksymalnie 2.5 µIU/ml.
Wynik powyżej 2.5 µIU/ml, przy jednoczesnych trudnościach z zajściem w ciążę lub poronieniach w wywiadzie, jest wskazaniem do rozpoczęcia leczenia, nawet jeśli mieści się w ogólnej normie laboratoryjnej. Wynika to z faktu, że w pierwszym trymestrze ciąży, zanim u płodu wykształci się jego własna tarczyca, jest on w 100% uzależniony od hormonów matki. Zapotrzebowanie organizmu na tyroksynę wzrasta wtedy nawet o 30-50%. Tarczyca, która „ledwo daje radę” przed ciążą, nie podoła temu obciążeniu po poczęciu.
Leczenie – prosta droga do odzyskania płodności
Dobrą wiadomością jest to, że niepłodność wynikająca z niedoczynności tarczycy jest jedną z najbardziej przewidywalnych i najłatwiejszych do wyleczenia przyczyn trudności z poczęciem.
Leczenie polega na przyjmowaniu syntetycznego hormonu – lewotyroksyny (najczęściej w postaci małej tabletki przyjmowanej codziennie rano na czczo). Tabletka ta uzupełnia braki w organizmie, w żaden sposób mu nie szkodząc. Wyrównanie poziomu hormonów bardzo szybko przynosi spektakularne efekty:
-
Przywraca regularność cykli miesiączkowych.
-
Powoduje naturalny powrót owulacji.
-
Poprawia jakość śluzu płodnego.
-
Zapewnia odpowiednie przygotowanie endometrium do zagnieżdżenia zarodka.
Niedoczynność tarczycy brzmi groźnie, ale odpowiednio zdiagnozowana i kontrolowana przez specjalistę nie stanowi wyroku dla przyszłego rodzicielstwa. Regularne badania poziomu TSH, fT3, fT4 oraz przeciwciał tarczycowych to jeden z najważniejszych i najprostszych kroków, jakie można wykonać na samym początku świadomych starań o dziecko.
